Abel Tasman Museum

< site in bewerking >



Over Tasman


Abel Janszoon Tasman (1603-1659) werd geboren in Lutjegast, een klein dorp in het westelijk deel van de provincie Groningen, de gemeente 'Westerkwartier'.



Links: de oude kerk in Lutjegast uit Tasmans tijd, oftewel het gemeenschapscentrum in Lutjegast van toen.

Voor een uitgebreider overzicht met beeld en verhaal over Tasman en de culturen van door hem bezochte (ei)landen, zie  https://www.abeltasman.org


Hieronder: tijdbalk van Tasmans periode 'wereldreizen'






UITGELICHT: TASMANS BEKENDHEID : DE EXPEDITIE IN 1642-1643 ~ TASMANIË, NIEUW-ZEELAND, TONGATAPU.

De zeevaarder dankt zijn wereldwijde bekendheid vooral aan de 10 maanden durende expeditie van 1642/1643. Als commandeur van de Raad (leiding van de schepen) voerde hij het commando over twee schepen: het jacht 'Heemskerck' en het fluitschip 'Zeehaen'. Als adviseur van Anthony van Diemen, de Gouverneu-Generaal' in Batavia, had hij ook mede de plannen opgesteld voor de verkenning van het onbekende 'Zuidland' (gebied Nieuw-Guinea/Australië), waarachter men een zeer groot continent veronderstelde.

De achtergrond van deze expeditie was om meer landen te vinden voor nieuwe handelsposten voor Nederland en de VOC. Zo zou het  verkennen van een oostelijke doorvaart naar Zuid-Amerika (richting Chili), misschien het geheim onthullen hoe de Spanjaarden aan hun zilver kwamen. Er zouden in de Stille Oceaan zelfs 'zilvereilanden'  bestaan, was de hoop en verwachting.

Op 14 augustus 1642 vertrokken de twee schepen van de rede van Batavia. De VOC gaf voor gevaarlijke reizen naar onbekende streken  niet de beste schepen mee: van 5 september tot 8 oktober bivakkeerde de expeditie bij het Nederlandse fort op het eiland Mauritius, waar de bemanning de schepen opknapte voor de verdere reis.

24 november 1642 doemden bergen aan de horizon op. Het leek een ontdekking van belang en het land werd genoemd naar de opdrachtgever voor deze expeditie, 'Van Diemensland'. Later is de naam -op verzoek van de bevolking- gewijzigd in Tasmanië. De bemanning vond er sporen van menselijke aanwezigheid, rookpluimen en muziekgeluiden, maar de bewoners lieten zich niet zien. Het vinden van verse groente en fruit lukte redelijk, maar het bleek een hele klus om vers water aan boord te krijgen. Landingsplaatsen vond men ook amper, zodat dit land niet geschikt leek voor verdere verkenning en de zeiltocht ging verder.   Kijk hier voor de belevenissen op Tasmanië .

Op 13 december 1642 is te lezen in het Journaal (dagelijks verslag van deze reis):  "Tegen de middag zagen we een groot, hoog oprijzend land." Het bleek de westkust te zijn van het zuidelijk eiland van wat wij nu kennen als Nieuw-Zeeland. Deze keer probeerde de bemanning van de Tasmanexpeditie wel contact te leggen met de inwoners (de Maori). Een sloep van de Zeehaen voer richting kust. Maar het vrienschappelijk bedoelde trompetsignaal van de bootsman werd door de Maori opgevat als een oorlogsverklaring: het geluid van de trompet leek op de manier waarop zij mogelijke vijanden waarschuwen met hun hoornschelp. Het cultureel misverstand leidde tot een aanval met Maori-bootjes op de Nederlandse sloep, waarbij drie zeelieden werden gedood en een vierde zwaargewond werd meegenomen. De scheepsartillerie moest eraan te pas komen om de overige Maori-boten op afstand te houden.  Kijk hier verder hoe de eerste kennismaking met Nieuw-Zeeland verliep .

Op 8 januari zagen de schepen oostelijk open zee met een sterke zuidoostelijke stroming: dit was mogelijk de doorgang naar Chili, een belangrijk hoofddoel van Tasman en de zijnen.

Vanaf 21 januari 1643 legden de expeditieleden op de Tonga-eilanden voor het eerst uitgebreid contact met inwoners. Het werd een wederzijds vriendelijk onthaal en in het Journaal van Tasman wordt ook gedetailleerd beschreven hoe de contacten verliepen, hoe ze van elkaars gewoonten en gebruiken leerden. Kijk hier verder voor 'een warm-onthaal-in-Tonga

Vanaf Drie-Koningen eiland, ten noorden van Nieuw-Zeeland, hadden Tasman en de zijnen oostelijk open zee gezien met een sterke zuidoostelijke troming: dit leek een goede doorgang naar Chili, een belangrijk hoofddoel van de reis. Na  het verblijf op Tongatapu zouden niet veel meer verkenningen mogelijk zijn omdat het seizoen vorderde, met meer kans op slecht weer. De Fiji-eilanden werden nog uitgebreid beschreven maar de expeditie ging niet meer aan lang omdat het vinden van een geschikte ankerplaats teveel tijd zou kosten.

Na de Fiji-eilanden wou de expeditie via een noordwestelijke koers  op een veilige manier weer in Batavia aankomen. Via Samoa en de Salomonseilanden werd vervolgens geprobeerd terecht te komen op de al eerder gezeilde route van Jacob LeMaire. Langs de noordkust van Nieuw-Guinea en de Molukken arriveerde de Tasmanexpeditie na 10 maanden weer in Batavia.